ZALECENIA

Zalecenia postępowania z centralnymi cewnikami naczyniowymi na oddziałach onkologii i hematologii dziecięcej oraz transplantacji komórek krwiotwórczych: zalecenia Polskiej Grupy ds. Zakażeń Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej

Recommendations for the management of central vascular catheters in pediatric oncology, hematology and hematopoietic cell transplantation departments: recommendations of the Polish Pediatric Group of Infections in the Polish Society of Pediatric Oncology and Hematology

Małgorzata Salamonowicz-Bodzioch, Katarzyna Smalisz, Jadwiga Węcławek-Tompol, Agnieszka Majk, Joanna Cisek, Anna Jabłońska, Krzysztof Czyżewski, Olga Zając-Spychała, Agnieszka Sobkowiak-Sobierajska, Anna Szmydki-Baran, Magdalena Wojdalska, Julia Kołodrubiec, Julia Radoń-Proskura, Małgorzata Wojciechowska, Maria Narojczyk, Anna Pióro-Sowa, Katarzyna Pawińska-Wąsikowska, Małgorzata Mitura-Lesiuk, Aleksandra Krasowska-Kwiecień, Krzysztof Kałwak, Jolanta Goździk, Katarzyna Derwich, Paweł Łaguna, Wojciech Młynarski, Ninela Irga-Jaworska, Bożenna Dembowska-Bagińska, Radosław Chaber, Walentyna Balwierz, Katarzyna Drabko, Wanda Badowska, Agnieszka Mizia-Malarz, Grażyna Karolczyk, Maryna Krawczuk-Rybak, Anna Raciborska, Ewa Gorczyńska, Tomasz Szczepański, Tomasz Urasiński, Jarosław Peregud-Pogorzelski, Jan Styczyński

Przegl Pediatr 2025; 54 (4): 6-21

DOI: 10.26625/10219

Streszczenie

Stosowanie centralnych dostępów naczyniowych stanowi jeden ze standardów skutecznego leczenia większości nowotworów wieku dziecięcego. Długotrwała i intensywna wielolekowa chemioterapia, konieczność stosowania leczenia wspomagającego, w tym antybiotykoterapii, przetaczania preparatów krwiopochodnych, płynów infuzyjnych preparatów żywieniowych, jak również pobierania próbek krwi do wykonywania rutynowych badań laboratoryjnych wymuszają zastosowanie długotrwałego i stabilnego dostępu naczyniowego, zapewniającego odpowiednie warunki bezpiecznej i skutecznej realizacji procedur terapeutycznych bez bolesnego i powtarzanego wkłucia dożylnego. Znajomość możliwych wczesnych i późnych powikłań związanych z cewnikiem centralnym (CC), profesjonalna obsługa przez wykwalifikowany personel pielęgniarski i lekarski, stosowanie odpowiednich technik pobierania krwi, usuwania szwów, pielęgnacji miejscowej wkłucia, znajomość postępowania w razie wystąpienia stanu zapalnego, powikłań zakrzepowych stanowią jedne z podstaw sukcesu terapeutycznego u dzieci cierpiących na nowotwory. W pracy przedstawiono aktualne zalecenia postępowania z centralnymi dostępami naczyniowymi u pediatrycznych pacjentów onkologicznych opracowane przez licznych specjalistów, w tym ekspertów Polskiej Grupy ds. Zakażeń Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej.

Słowa kluczowe: cewnik centralny, port naczyniowy, opieka pielęgniarska, implantacja wkłucia, usuwanie szwów

Abstract

The use of central venous catheters is one of the standards for effective treatment of most childhood cancers. Long-term and intensive treatment with multi-drug chemotherapy, the need for supportive care, including antibiotic therapy, transfusion of blood products, infusion of fluids or intravenous nutrition, as well as blood sampling for routine laboratory tests, enforce the necessity to use of long-term and stable vascular access, which will ensure appropriate conditions for the safe and effective performance of therapeutic procedures without painful and repeated intravenous punctures. Knowledge of possible early and late complications associated with central catheterization, professional care by qualified nursing and medical staff, including the use of appropriate blood collection techniques, suture removal, local care, and knowledge of how to deal with inflammation and thrombotic complications, are the principles of therapeutic success in children suffering from cancer. The paper presents current recommendations for the management of central vascular access in pediatric oncology patients, in cooperation with numerous specialists, including experts from the Polish Pediatric Group of Infections in the Polish Society of Pediatric Oncology and Hematology.

Key words: central venous catheter, vascuport, nursing care, insertion of an intravenous line, removal of sutures

Zalecenia dotyczące stylu życia u dzieci z otyłością i zaburzeniami lipidowymi – praktyczny przewodnik postępowania

Current recommendations for lifestyle in children with obesity and lipid disorders: a practical guide to management

Paulina Zambrzycka, Jerzy Konstantynowicz, Radosław Motkowski

Przegl Pediatr 2025; 54 (4): 23-37

DOI: 10.26625/10220

Streszczenie

Problem nadmiernej masy ciała dotyczy 22% chłopców i 16% dziewcząt. Co piąte dziecko w wieku 6-19 lat ma przynajmniej jeden nieprawidłowy wynik w lipidogramie. Leczenie nadmiernej masy ciała polega na przestrzeganiu zasad zdrowego odżywiania i zdrowego stylu życia oraz wdrożeniu indywidualnego programu redukcji masy ciała. Eksperci rekomendują objęcie interwencją całej rodziny dziecka z chorobą otyłościową. Zapobieganie zaburzeniom lipidowym i ich leczenie poza działaniami farmakologicznymi opiera się również na interwencjach dietetycznych oraz utrzymywaniu odpowiedniej aktywności fizycznej. Każde działanie redukujące nadmierną masę ciała lub wpływające na normalizację profilu lipidowego dzieci jest cenne. Wiek rozwojowy to decydujący i nieprzewidywalny okres rozwoju zachowań prozdrowotnych, które mogą wpływać na późniejsze zmniejszenie ryzyka zachorowania m.in. na choroby układu krążenia. Dziecko z otyłością jest pięć razy bardziej zagrożone otyłością i jej konsekwencjami w wieku dojrzałym w porównaniu z tymi z prawidłową masą ciała. Dzieci z uwarunkowanymi genetycznie zaburzeniami lipidowymi stają się też dorosłymi z genetycznie uwarunkowaną dyslipidemią. Na szczęście istnieją doniesienia, które potwierdzają, że interwencje dotyczące sposobu żywienia i redukcji czynników ryzyka chorób sercowo-miażdżycowych rozpoczęte w dzieciństwie mają szansę przetrwać przynajmniej do wczesnej dorosłości. W artykule przedstawiono przegląd aktualnego piśmiennictwa obejmującego interwencje dotyczące sposobu odżywiania i stylu życia dzieci. Najważniejsze z nich zostały zebrane w praktyczną listę zaleceń do wykorzystania w codziennej opiece nad dziećmi z nadwagą, otyłością i/lub zaburzeniami lipidowymi.

Słowa kluczowe: otyłość, hipercholesterolemia rodzinna, dieta, styl życia, dzieci

Abstract

The problem of overweight affects 22% of boys and 16% of girls, and confers an important public health issue. One of five children aged 6-19 years has at least one abnormality in the lipid profile. The management of body weight excess focuses on adhering to healthy nutritional habits and a healthy lifestyle, and on implementing individualized programs for weight reduction. Expert recommendations indicate a need of involving the entire family of the child with obesity. Prevention and treatment of lipid disorders, beyond pharmacological therapies, include dietary interventions and maintaining appropriate physical activity. Any activity directed to reduce excess body weight or alleviate lipid profile in pediatric population is valuable. Growth and development is a critical life stage regarding the implementation of health-promoting behaviors potentially associated with subsequent risk reduction of several chronic diseases, including cardiovascular diseases (CVD). A child with obesity is five times more likely to become obese in adulthood, compared to those with a normal body weight. Individuals during growth with genetically determined lipid disorders become adults with genetically induced dyslipidemia. Beneficial effects of non-pharmacological management have been largely discussed, and it has been reported that early interventions regarding nutrition and minimizing risk factors of CVD, initiated in childhood, may persist at least into early adulthood. This paper presents a concise update of existing evidence and review of the literature covering dietary modifications and lifestyle interventions in children. The most important of these recommendations have been compiled into a practical summary and the list of current recommendations, addressing routine daily care of children with overweight and obesity and/or lipid disorders.

Key words: obesity, familial hypercholesterolemia, diet, lifestyle, children

Miejsce cetylpirydyny w połączeniu z benzydaminą w postaci aerozolu w leczeniu zakażeń górnych dróg oddechowych u dzieci – stanowisko ekspertów

Expert opinion on the use of cetylpyridine and benzydamine in aerosol form for the treatment of upper respiratory tract infections in children

Teresa Jackowska, August Wrotek, Katarzyna Krenke, Katarzyna Plata-Nazar, Lidia Zawadzka-Głos

Przegl Pediatr 2025; 54 (4): 39-46

DOI: 10.26625/10221

Streszczenie

Infekcje górnych dróg oddechowych (GDO) należą do najczęstszych chorób wieku dziecięcego i stanowią istotne obciążenie dla systemu opieki zdrowotnej. Choć większość z nich ma etiologię wirusową, antybiotyki są wciąż nadużywane, co sprzyja narastaniu oporności drobnoustrojów – jednemu z zasadniczych globalnych zagrożeń zdrowotnych. W tym kontekście rośnie znaczenie terapii miejscowych, które mogą ograniczać namnażanie wirusów i łagodzić objawy. Cetylpirydyna (CPC) wykazuje szerokie działanie przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne, a benzydamina (BNZ) – właściwości przeciwzapalne, przeciwbólowe i antyseptyczne. Badania in vitro i in vivo potwierdzają, że połączenie CPC i BNZ działa synergistycznie, zapewnia szybki efekt redukcji patogenów oraz łagodzenie bólu gardła. Preparaty łączone mogą wspierać racjonalną antybiotykoterapię, zmniejszając ryzyko nadkażeń bakteryjnych i ograniczając niepotrzebne stosowanie antybiotyków. Ich korzystny profil bezpieczeństwa i wielokierunkowe działanie czynią je wartościowym narzędziem w leczeniu objawowym infekcji GDO u dzieci i u dorosłych.

Słowa kluczowe: cetylpirydyna, benzydamina, infekcje górnych dróg oddechowych

Abstract

Upper respiratory tract infections (URTIs) are among the most common childhood illnesses and place a significant burden on the healthcare system. Although most of them are viral in origin, antibiotics are still overused, which contributes to the growth of microbial resistance – one of the key global health threats. In this context, topical therapies that can limit viral replication and alleviate symptoms are becoming increasingly important. Cetylpyridine (CPC) has broad antiviral and antibacterial activity, while benzydamine (BNZ) has anti-inflammatory, analgesic and antiseptic properties. In vitro and in vivo studies confirm that the combination of CPC and BNZ works synergistically to rapidly reduce pathogens and provide relief from a sore throat. Combination preparations can support rational antibiotic therapy, reducing the risk of bacterial superinfections and limiting unnecessary use of antibiotics. Their favourable safety profile and multidirectional action make them valuable tools in the symptomatic treatment of URTIs in children and adults.

Key words: cetylpyridine, benzydamine, upper respiratory tract infections

PRACE POGLĄDOWE

Przeziębienie u dzieci – postępowanie

Colds in children – proceeding

Teresa Jackowska, Katarzyna Plata-Nazar, Adam Sybilski

Przegl Pediatr 2025; 54 (4): 48-54

DOI: 10.26625/10222

Streszczenie

Przeziębienie u dzieci jest zjawiskiem powszednim. Dzieci poniżej 6. r.ż. chorują na kilka infekcji wirusowych rocznie. Rolą lekarza pediatry jest rozpoznanie, właściwe leczenie oraz edukacja rodziców, której głównym celem jest poinformowanie o braku konieczności stosowania antybiotyków. Rodzice powinni otrzymać wytyczne, jak postępować z dzieckiem w przypadku przeziębienia.

W pracy omówiono etiologię i patofizjologię przeziębienia, leczenie przeciwgorączkowe, wspomagające, wykrztuśne i mukolityczne oraz postępowanie przy bólu gardła. Zwrócono uwagę na rolę preparatów pochodzenia roślinnego zawierających wyciągi z ziół o działaniu wykrztuśnym – 1,8-cyneol (eukaliptol) to naturalny monoterpen z olejku eukaliptusowego, o udokumentowanym działaniu w infekcjach dróg oddechowych. Cyneol wykazuje właściwości mukoaktywne: zwiększa ruch rzęsek nabłonka oddechowego i przyspiesza klirens śluzowo-rzęskowy, dzięki czemu łatwiejsze jest usuwanie zalegającej wydzieliny. Cyneol działa przeciwzapalnie oraz przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo. Zarówno Europejskie Stanowisko w sprawie Zapalenia Zatok Przynosowych i Polipów Nosa (EPOS 2020), jak i stanowisko Polskiego Towarzystwa Fitoterapii wskazują, że niektóre preparaty roślinne mogą stanowić cenne uzupełnienie leczenia przeziębienia. Leki ziołowe dzięki całemu spektrum aktywności biologicznej skracają czas trwania choroby i ograniczają rozwój infekcji bakteryjnej jako powikłania zakażenia wirusowego.

W przypadkach kataru zalecamy płukanie nosa roztworem soli. Jeśli jednak nie przynosi to wystarczającej ulgi, pomocne może być krótkotrwałe zastosowanie kropli lub aerozolu obkurczających naczynia błony śluzowej. Celem jest zmniejszenie przekrwienia i obrzęku, a tym samym szybka poprawa drożności nosa oraz ograniczenie wodnistego wycieku z nosa. Najczęściej stosowane substancje to ksylometazolina, oksymetazolina oraz rzadziej nafazolina. Są one dostępne bez recepty w różnych stężeniach, dostosowanych do wieku dziecka. Czas działania pojedynczej dawki wynosi zwykle 6-12 godzin, dzięki czemu lek przynosi dziecku ulgę również podczas snu. Należy zachować ostrożność i przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania oraz czasu terapii.

Do stosowania miejscowego w jamie ustnej i gardle zalecana jest benzydamina, będąca niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym, która dzięki właściwościom miejscowo znieczulającym szybko łagodzi ból i pieczenie gardła.

Nie istnieje skuteczna terapia przyczynowa przeziębienia. Podstawą postępowania jest leczenie objawowe. Jego głównymi celami są łagodzenie dokuczliwych objawów, poprawa komfortu chorego dziecka oraz zapobieganie powikłaniom przez utrzymanie drożności dróg oddechowych i prawidłowego nawodnienia.

Słowa kluczowe: przeziębienie, 1,8-cyneol, benzydamina, ksylometazolina

Abstract

Colds are a common occurrence in children. Children under the age of six suffer from several viral infections each year. Paediatricians diagnose and provide appropriate treatment for these infections and educate parents that antibiotics are not necessary. Parents should be provided with guidelines for caring for their child if they have a cold.

This paper discusses the aetiology and pathophysiology of the common cold, as well as antipyretic, supportive, expectorant, and mucolytic treatments, and the management of sore throats. The paper highlights the role of herbal preparations containing expectorant herbs, such as 1,8-cineole (eucalyptol), a natural monoterpene found in eucalyptus oil, which is effective in treating respiratory tract infections. Cineol has mucoactive properties, increasing ciliary motility in the respiratory epithelium and accelerating mucociliary clearance. This facilitates the removal of retained secretions. Cineol also exhibits anti-inflammatory, antibacterial, and antiviral properties. Both the European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps (EPOS 2020) guidelines and the Polish Society of Phytotherapy’s position indicate that specific herbal preparations can effectively supplement the treatment of colds. Due to their broad spectrum of biological activity, herbal medicines can shorten the duration of the disease and limit the development of bacterial infections as complications of viral infections.

We recommend rinsing the nose with salt water for a runny nose. However, if this does not provide sufficient relief, the short-term use of vasoconstrictive drops or sprays may help to reduce congestion and swelling of the mucous membrane. This reduces congestion and swelling, rapidly improving nasal patency and reducing watery nasal discharge. The most commonly used substances are xylometazoline and oxymetazoline; naphazoline is used less commonly. These are available without a prescription in various concentrations tailored to the child’s age. A single dose typically lasts 6 to 12 hours, providing relief for the child during sleep. Caution should be exercised, and the recommended dosages and therapy durations should be followed.

Benzydamine, a non-steroidal anti-inflammatory drug, is recommended for topical use in the mouth and throat. Thanks to its local anaesthetic properties, it quickly relieves pain and sore throats.

There is no effective causal treatment for the common cold. The basis of treatment is symptomatic therapy. The main goals are to relieve distressing symptoms, improve the comfort of the sick child, and prevent complications by maintaining airway patency and ensuring adequate hydration.

Key words: cold, 1,8-cineole, benzydamine, xylometazoline

Rozpoznawanie anafilaksji i nowe możliwości terapeutycznie leczenia reakcji anafilaktycznych

Recognizing anaphylaxis and new therapeutic options for anaphylactic reactions

Radosław Gawlik, Karina Jahnz-Różyk, Marek Jutel, Katarzyna Plata-Nazar

Przegl Pediatr 2025; 54 (4): 58-64

DOI: 10.26625/10223

Streszczenie

Anafilaksja, jako poważny stan ostry, wymaga natychmiastowego rozpoznania i leczenia. W niniejszym przeglądzie przedstawiono epidemiologię, patofizjologię, kryteria diagnostyczne oraz zalecenia postępowania w ostrej fazie i po epizodzie anafilaksji, a także wskazano nowe możliwości terapeutyczne. Standardem leczenia pozostaje jak najszybsze podanie adrenaliny domięśniowo wraz z właściwym ułożeniem chorego i intensywnym uzupełnianiem płynów w łożysku naczyniowym. Opóźnienie podania adrenaliny jest częstą przyczyną niepowodzeń. Istotne jest zapewnienie pacjentowi po epizodzie anafilaksji co najmniej dwóch dawek adrenaliny do samodzielnego użycia. Autowstrzykiwacze adrenaliny stanowią podstawę postępowania przedszpitalnego, a alternatywą dla nich może być donosowa postać adrenaliny przeznaczona do stosowania u dzieci i dorosłych o masie ciała ≥ 30 kg. Adrenalina podawana w donosowym aerozolu ma profil farmakodynamiczny porównywalny do profilu podania domięśniowego. W profilaktyce wtórnej istotne są identyfikacja czynnika wywołującego, plan postępowania, edukacja pacjenta i opiekunów oraz wykonanie badań diagnostycznych umożliwiających ocenę czynnika wywołującego reakcję anafilaktyczną.

Słowa kluczowe: anafilaksja, leczenie, adrenalina do samodzielnego podania, profilaktyka i edukacja

Abstract

Anaphylaxis remains one of the most severe acute allergic conditions, requiring immediate recognition and treatment. This review aims to provide a concise overview of the pathophysiology, epidemiology, diagnostic criteria, and management principles during the acute phase and post-episode period, with an indication of emerging therapeutic options. The diagnosis of an anaphylactic reaction is based on clinical criteria and includes three alternative scenarios: the coexistence of mucocutaneous symptoms with respiratory or circulatory failure; the involvement of at least two organ systems following exposure to a probable or known allergen; hypotension or bronchospasm after exposure to a known allergen, even in the absence of skin manifestations. The standard treatment remains the prompt intramuscular administration of adrenaline, along with proper patient positioning and intensive fluid resuscitation. Delayed administration of adrenaline is a common cause of treatment failure. Due to the risk of a biphasic reaction, observation for several hours following the episode is recommended, as well as ensuring the patient has access to at least two doses of adrenaline for self-administration. Adrenaline autoinjectors are the cornerstone of prehospital management. A new intranasal formulation of adrenaline, intended for use in children and adults ≥ 30 kg, is emerging as an alternative. Adrenaline administered via nasal spray exhibits a pharmacodynamic profile comparable to intramuscular administration. Following an anaphylaxis episode, care by an allergologist is essential. In secondary prevention, the key elements include identifying the triggering factor, establishing a management plan, educating the patient and caregivers, and conducting diagnostic tests to assess predisposition to anaphylactic reactions.

Key words: anaphylaxis, treatment, adrenaline autoinjector, prevention and education

Nowe możliwości terapeutyczne dla pacjentów z achondroplazją – wosorytyd w programie lekowym

New therapy for patients with achondroplasia – vosoritide in medication programme

Wiktoria Wróbel, Iwona Beń-Skowronek

Przegl Pediatr 2025; 54 (4): 66-71

DOI: 10.26625/10224

Streszczenie

Achondroplazja to ciężka dysplazja szkieletowa, która powoduje nieproporcjonalną budowę ciała i niski wzrost. Jest spowodowana missensowną mutacją w genie FGFR3. Nadmierna aktywacja FGFR3 hamuje rozwój komórek chrzęstnych, a w efekcie proliferację i dojrzewanie płytki wzrostowej oraz zmniejsza podłużny wymiar kości. W obrazie klinicznym achondroplazji dominują zaburzenia układu kostnego. Do najbardziej charakterystycznych zmian należą niski wzrost (średnia: 131 cm ± 5,6 cm dla mężczyzn i 124 cm ± 5,9 cm dla kobiet) oraz rizomelia. W kręgosłupie dominuje hiperlordoza lędźwiowa, kifoza połączenia piersiowo-lędźwiowego i zwężenie kanału kręgowego (segmenty L1-L4). Inne schorzenia układu mięśniowo-szkieletowego obejmują wady łokci i kolan, trójzębną rękę, brachydaktylię. Problemy neurologiczne są związane ze zwężeniem otworu wielkiego, prowadzącym do wodogłowia, mielopatii szyjnej, ucisku pnia mózgu powodującego ośrodkowy bezdech senny (co zwiększa ryzyko nagłej śmierci). Stenoza kanału kręgowego powoduje ucisk nerwów i neuropatię obwodową. Dotychczasowe leczenie achondroplazji sprowadzało się do łagodzenia objawów. Aktualnie uzyskano opcję leczenia przyczynowego. Leczenie achondroplazji jest konieczne i naglące, gdyż nieleczona powoduje kalectwo i niskorosłość znacznie utrudniające życie pacjentów. Wosorytyd to lek stosowany w leczeniu achondroplazji u dzieci, jest to analog peptydu natriuretycznego typu C (CNP), a jego działanie polega na naśladowaniu naturalnego CNP, który odgrywa zasadniczą rolę w regulacji wzrostu kości i hamuje procesy patologiczne wywołane przez nadmierną ekspresję receptora 3 dla FGF. Program lekowy B.166 stanowi przełom w opiece nad dziećmi z achondroplazją w Polsce, oferując po raz pierwszy terapię przyczynową ukierunkowaną na molekularny mechanizm choroby, a nie jedynie na łagodzenie jej objawów. Pacjenci zyskali dostęp do leczenia, które realnie wpływa na tempo wzrastania, proporcje ciała oraz potencjalnie ogranicza przyszłe powikłania. W tej sytuacji specjaliści z dziedziny neonatologii i pediatrii powinni kierować pacjentów jak najszybciej po urodzeniu do ośrodków prowadzących program B.166.

Słowa kluczowe: Achondroplazja, wosorytyd, wzrost, FGFR3, leczenie

Abstract

Achondroplasia (ACH) is a genetic disorder caused by a missense mutation in the FGFR3 (fibroblast growth factor receptor 3) gene and represents the most common cause of short stature in humans. The clinical presentation of achondroplasia is dominated by skeletal abnormalities. The most characteristic features include short stature (mean height: 131 cm ± 5.6 cm in men and 124 cm ± 5.9 cm in women) and rhizomelia. Typical spinal findings comprise lumbar hyperlordosis, thoracolumbar kyphosis, and spinal canal stenosis (segments L1–L4). Additional musculoskeletal abnormalities include deformities of the knees and elbows, trident hand, and brachydactyly. Neurological complications are associated with narrowing of the foramen magnum, leading to hydrocephalus, cervical myelopathy, and brainstem compression, which can result in central sleep apnea and an increased risk of sudden death. Stenosis of the vertebral canal causes nerve compression and peripheral neuropathy. Treatment of ACH is essential and urgent, as untreated achondroplasia results in severe orthopedic and neurological complications leading to disability. Vosoritide, an analog of C-type natriuretic peptide (CNP), is the first disease-modifying therapy for achondroplasia. It mimics the action of endogenous CNP, which plays a pivotal role in the regulation of endochondral bone growth by counteracting excessive FGFR3 signalling. Programme B.166 represents a major breakthrough in pediatric care for achondroplasia in Poland, offering the first targeted, molecular-based therapy that addresses the underlying cause of the disease rather than only its symptoms. This programme provides patients with access to treatment that significantly improves growth velocity, body proportions, and may reduce the risk of future skeletal and neurological complications. Specialists in neonatology and pediatrics are encouraged to refer affected patients to specialized centers implementing the B.166 programme as early as possible after birth.

Key words: Achondroplasia, vosoritide, growth, FGFR3, treatment

Możliwości terapeutyczne u pacjenta z ciężką alergią na białka mleka krowiego

Therapeutic options in patients with severe cow’s milk protein allergy

Julia Tworowska, Mieczysława Czerwionka-Szaflarska

Przegl Pediatr 2025; 54 (4): 72-77

DOI: 10.26625/10225

Streszczenie

Alergia na białka mleka krowiego (ABMK) jest najczęstszą alergią pokarmową we wczesnym dzieciństwie. Zazwyczaj przebiega łagodnie, ale u części pacjentów ma przebieg ciężki i wymaga szybkich decyzji terapeutycznych nawet w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ). Celem pracy jest przedstawienie praktycznego postępowania lekarzy POZ w ABMK: od rozpoznania po dobór mieszanki mlekozastępczej oraz planowania bezpiecznych prób prowokacji. Rozpoznanie opiera się na ukierunkowanym wywiadzie klinicznym i ocenie związku czasowego z ekspozycją na białka mleka krowiego; w fenotypie IgE-zależnym wspierają je punktowe testy skórne i/lub sIgE, natomiast w fenotypie IgE-niezależnym konieczna jest krótkotrwała diagnostyczna dieta eliminacyjna z kontrolowaną reekspozycją. Leczeniem pierwszego wyboru u dzieci karmionych mieszanką są hydrolizaty o znacznym stopniu hydrolizy (extensively hydrolysed formulas – eHF), z oceną skuteczności po 2-4 tygodniach. Mieszanki aminokwasowe (amino acid-based formulas – AAF) zaleca się w razie braku pełnej poprawy przy eHF oraz jako pierwszy etap leczenia, z pominięciem eHF, w wybranych ciężkich fenotypach: anafilaksji, zespole zapalenia jelit wywołanego przez białka pokarmowe (food protein-induced enterocolitis syndrome – FPIES) o ciężkim/przewlekłym przebiegu, alergii wielopokarmowej, enteropatii z utratą białka i zaburzeniami wzrastania, eozynofilowym zapaleniu przełyku oraz ciężkim atopowym zapaleniu skóry (AZS) współistniejącym z ABMK. Większość dzieci nabywa w kolejnych latach tolerancję na białka mleka krowiego, dlatego należy zaplanować próby prowokacji po 6-12 miesiącach eliminacji. W artykule podkreślono także konieczność edukacji rodziców i opiekunów w zakresie rozpoznawania anafilaksji i stosowania adrenaliny oraz wskazano na ryzyko nadrozpoznawalności ABMK skutkującej niepotrzebnie szerokimi dietami eliminacyjnymi.

Słowa kluczowe: alergia na białka mleka krowiego, dieta, mieszanka hydrolizowana, mieszanka elementarna, dzieci

Abstract

Cow’s milk protein allergy (CMPA) is the most common food allergy in early childhood. While it usually has a mild course, a subset of patients present with severe disease requiring prompt therapeutic decisions in primary care. This paper provides a practical pathway for family physicians, from diagnosis to choice of hypoallergenic formula and planning safe oral food challenges. Diagnosis relies on clinical history and temporal association with cow’s milk exposure; in IgE-mediated phenotypes it is supported by skin prick testing and/or serum sIgE, whereas in non-IgE phenotypes a short diagnostic elimination diet with controlled re-exposure is required. First-line treatment in formula-fed infants is an extensively hydrolysed formula (eHF), with response assessed after 2-4 weeks. Amino acid-based formulas (AAF) are indicated when eHF fails to achieve full control and may be used as first-line therapy – bypassing eHF – in selected severe phenotypes: anaphylaxis, severe/chronic food protein-induced enterocolitis syndrome (FPIES), multiple food allergy, protein-losing enteropathy with growth impairment, eosinophilic esophagitis, and severe atopic dermatitis with confirmed CMPA. As most children acquire tolerance over time, oral challenges should be scheduled after 6-12 months of elimination, with documentation and setting (home or hospital) tailored to risk. The article also emphasizes caregiver education on anaphylaxis recognition and adrenaline use, and cautions against overdiagnosis leading to unnecessarily broad elimination diets.

Key words: cow’s milk allergy, diet, hydrolysed formula, elemental formula, children

Diagnostyka alergii na orzeszki ziemne u dzieci w codziennej praktyce pediatry

Diagnosis of peanut allergy in children in everyday pediatric practice

Julia Tworowska

Przegl Pediatr 2025; 54 (4): 79-85

DOI: 10.26625/10226

Streszczenie

Alergia na orzeszki ziemne (AOZ) należy do najczęstszych i potencjalnie najcięższych IgE-zależnych alergii pokarmowych u dzieci, często utrzymuje się do wieku dorosłego i stanowi istotne obciążenie kliniczne oraz psychospołeczne. W ostatnich latach obserwuje się wzrost częstości jej rozpoznawania, czemu sprzyjają zarówno zmiany stylu życia, jak i szersza dostępność badań alergologicznych. Jednocześnie w codziennej praktyce pediatrycznej narasta problem nadrozpoznawalności AOZ, wynikający z nadinterpretacji dodatnich wyników testów laboratoryjnych wykonywanych bez właściwego kontekstu klinicznego.

Celem artykułu jest przedstawienie praktycznego, opartego na aktualnych zaleceniach postępowania w diagnostyce alergii na orzeszki ziemne u dzieci. Podkreślono zasadniczą rolę dokładnie zebranego wywiadu klinicznego jako fundamentu procesu diagnostycznego i znaczenie koncepcji prawdopodobieństwa wstępnego. Omówiono możliwości i ograniczenia podstawowych badań alergologicznych: punktowych testów skórnych i oznaczania swoistych przeciwciał IgE, a także rolę diagnostyki komponentowej, w szczególności oznaczenia sIgE wobec Ara h 2. Przedstawiono miejsce testu aktywacji bazofilów i doustnej próby prowokacji jako złotego standardu w przypadkach niejednoznacznych. Zwrócono uwagę na konieczność różnicowania pierwotnej alergii od reakcji krzyżowych oraz na konsekwencje błędnego rozpoznania dla dziecka i jego rodziny.

Słowa kluczowe: alergia na orzeszki ziemne, alergia pokarmowa, anafilaksja, diagnostyka alergologiczna, dzieci

Abstract

Peanut allergy is one of the most common and potentially severe IgE-mediated food allergies in children and is a leading cause of anaphylaxis in the pediatric population. Its prevalence has increased in recent years, partly due to broader access to allergy testing and changes in dietary practices. In everyday pediatric practice, however, overdiagnosis remains a significant problem, most often resulting from misinterpretation of positive allergy test results without adequate clinical correlation.

This article presents a practical, evidence-based approach to the diagnosis of peanut allergy in children, with particular emphasis on the central role of a detailed clinical history and the concept of pre-test probability. The strengths and limitations of basic diagnostic tools, including skin prick tests and serum peanut-specific IgE, are discussed. The role of component-resolved diagnostics, especially peanut-specific IgE to Ara h 2, is highlighted as a method to improve diagnostic specificity and reduce unnecessary elimination diets. Oral food challenge remains the diagnostic gold standard in unclear cases. Proper interpretation of test results is essential to ensure patient safety and optimal quality of life.

Key words: peanut allergy, food hypersensitivity, anaphylaxis, allergy diagnosis, children

PRACE KAZUISTYCZNE

Izolowana deplecja komórek NK w trakcie leczenia azatiopryną u 17-letniego chłopca z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Opis przypadku

Isolated NK cell depletion during azathioprine treatment in a 17-year-old boy with ulcerative colitis. Case report

Marta Mazalon, Anna Urbańczyk

Przegl Pediatr 2025; 54 (4): 86-92

DOI: 10.26625/10227

Streszczenie

Azatiopryna jest to lek immunosupresyjny i cytotoksyczny stosowany w leczeniu chorób autoimmunizacyjnych oraz po przeszczepieniu narządów. Do działań niepożądanych azatiopryny należy przemijające zahamowanie czynności szpiku kostnego, przejawiające się leukopenią, małopłytkowością i niedokrwistością. W piśmiennictwie medycznym opisywane są przypadki pacjentów, u których wystąpiła wybiórcza deplecja komórek NK po leczeniu immunosupresyjnym. Celem pracy jest przedstawienie powikłań immunologicznych wskutek leczenia immunosupresyjnego wrzodziejącego zapalenia jelita grubego u nastolatka. Omówiono implikacje kliniczne, w tym monitorowanie odporności i profilaktykę zakażeń w tej grupie chorych.

Słowa kluczowe: azatiopryna, izolowana deplecja komórek NK, komórki NK, wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Abstract

Azathioprine is an immunosuppressive and cytotoxic drug used in the treatment of autoimmune diseases and after organ transplantation. One of its side effects is transient bone marrow suppression, manifested by leukopenia, thrombocytopenia, and anemia. Cases of patients with selective NK cell depletion following immunosuppressive therapy have been reported in the medical literature. The aim of this paper is to present immunological complications resulting from immunosuppressive treatment for ulcerative colitis in an adolescent. Clinical implications, including immune monitoring and infection prevention in this patient group, are discussed.

Key words: azathioprine, isolated NK cell depletion, NK cells, colitis ulcerosa

MATERIAŁY EDUKACYJNE

Zapis elektrokardiograficzny (EKG). Część 3: Podstawy EKG – częstość rytmu

Electrocardiogram (ECG). Part 3: Fundamentals of ECG – heart rate

Anna Turska-Kmieć, Monika Kowalczyk-Domagała, Anna Sądel-Wieczorek, Emilia Szudejko, Weronika Chołopiak

Przegl Pediatr 2025; 54 (4): 93-103

DOI: 10.26625/10228

Streszczenie

Pierwszym krokiem w interpretacji EKG jest ocena charakteru i częstości rytmu serca. W tym artykule przedstawiamy praktyczne metody obliczania częstości miarowego i niemiarowego rytmu serca w badaniu elektrokardiograficznym (EKG) wykorzystujące pomiary czasu odstępu RR lub liczbę odstępów RR, a także metody oparte na liczbie małych lub dużych kwadratów.

Słowa kluczowe: elektrokardiogram, EKG, populacja pediatryczna, częstość rytmu

Abstract

The first step in ECG interpretation is evaluation of the type and rate of heart rhythm. In this article we present methods of calculating frequency of regular and irregular heart rhythm on electrocardiogram (ECG) using RR interval time or number of RR intervals and methods based on number of small or large squares.

Key words: electrocardiogram, ECG, paediatric population, frequency of heart rhythm

PYTANIA I ODPOWIEDZI

Nefrologia

Opracowanie odpowiedzi do pytań z państwowego egzaminu specjalizacyjnego z pediatrii

Martyna Sokół, Zuzanna Wesołowska

Przegl Pediatr 2025; 54 (4): 104-108

DOI: 10.26625/10229

Wykaz recenzentów prac zgłoszonych do publikacji w „Przeglądzie Pediatrycznym” w 2025 r.