ZALECENIA

Zapalenie mięśnia sercowego u dzieci – praktyczne spojrzenie na diagnostykę i leczenie według najnowszych wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego z 2025 roku

Myocarditis in children: a practical perspective on diagnosis and treatment according to the latest 2025 guidelines of the European Society of Cardiology

Lidia Ziółkowska

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 5-16

DOI: 10.26625/10259

STRESZCZENIE

Zapalenie mięśnia sercowego (ZMS) u dzieci jest heterogenną chorobą zapalną mięśnia sercowego o zróżnicowanym obrazie klinicznym – od łagodnych objawów po ciężką niewydolność serca, zagrażające życiu zaburzenia rytmu i nagły zgon sercowy. Według wytycznych European Society of Cardiology (ESC) z 2025 r. rozpoznanie opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej, obejmującej wywiad, badanie przedmiotowe, oznaczenie biomarkerów uszkodzenia mięśnia sercowego, elektrokardiografię, echokardiografię oraz obrazowanie serca metodą rezonansu magnetycznego, które pozostaje zasadniczą metodą nieinwazyjnej diagnostyki ZMS. W wybranych przypadkach, szczególnie przy ciężkim przebiegu choroby, pogarszaniu się funkcji serca lub podejrzeniu specyficznej etiologii, zaleca się wykonanie biopsji endomiokardialnej w celu potwierdzenia rozpoznania i identyfikacji przyczyny za­palenia. Leczenie dzieci z ZMS powinno być zindywidualizowane i zależne od obrazu kli­nicznego oraz etiologii schorzenia. Podstawę stanowi leczenie niewydolności serca zgodne z obowiązującymi standardami oraz monitorowanie i leczenie zaburzeń rytmu. W przypad­kach piorunującego ZMS konieczne może być czasowe mechaniczne wspomaganie krą­żenia. Terapia immunosupresyjna jest rekomendowana jedynie w określonych postaciach choroby potwierdzonych diagnostyką histopatologiczną, natomiast rutynowe stosowanie immunosupresji nie jest zalecane. Wytyczne podkreślają również znaczenie ograniczenia aktywności fizycznej przez co najmniej 3-6 miesięcy i konieczność długoterminowej obserwacji kardiologicznej. Wczesne rozpoznanie, wykorzystanie nowoczesnych metod obrazowania i wielodyscyplinarne postępowanie terapeutyczne pozostają najważniejszymi elementami poprawy rokowania u dzieci z zapaleniem mięśnia sercowego.

Słowa kluczowe: zapalenie mięśnia sercowego, wielomodalna diagnostyka, rezonans magnetyczny serca, leczenie, dzieci

ABSTRACT

Myocarditis in children is a heterogeneous inflammatory disease of the myocardium characterized by a broad clinical spectrum, ranging from mild symptoms to severe heart failure, life-threatening arrhythmias, and sudden cardiac death. According to the 2025 European Society of Cardiology (ESC) Guidelines, the diagnosis is based on a comprehensive clinical assessment, including medical history, physical examination, measurement of biomarkers of myocardial injury, electrocardiography, echocardiography, and cardiac magnetic resonance imaging, which remains the cornerstone of non-invasive diagnostic evaluation. In selected cases, particularly in patients with severe disease, worsening cardiac function, or suspected specific etiologies, endomyocardial biopsy is recommended to confirm the di­agnosis and identify the underlying cause of myocardial inflammation. The management of pediatric myocarditis should be individualized and tailored to the clinical presentation and disease etiology. Standard heart failure therapy, in accordance with current guidelines, to­gether with monitoring and treatment of cardiac arrhythmias, constitutes the foundation of management. In cases of fulminant myocarditis, temporary mechanical circulatory support may be required. Immunosuppressive therapy is recommended only in selected histopatho­logically confirmed forms of myocarditis, whereas routine use of immunosuppression is not advised. The guidelines also emphasize the importance of restricting physical activity for at least 3 to 6 months and the need for long-term cardiology follow-up. Early diagnosis, the use of advanced cardiac imaging modalities, and a multidisciplinary therapeutic approach remain key determinants of improved outcomes in children with myocarditis.

Key words: myocarditis, multimodal diagnostics, cardiac magnetic resonance imaging, treatment, children

Pacjent z asplenią lub hiposplenizmem – współczesne strategie zapobiegania zakażeniom

Contemporary strategies for infection prevention in patient with asplenia or hyposplenism

Bożena Mikołuć, Małgorzata Pac, Ewa Bernatowska, Piotr Kosiorek, Elżbieta Berdej-Szczot, Rafał Becht, Anna Duliban‑Wojnar, Elżbieta Grześk, Ewelina Grywalska, Aleksandra Lewandowicz-Uszyńska, Agnieszka Stelmach-Gołdyś, Hanna Suchanek, Joanna Sulicka‑Grodzicka, Aleksandra Szczawińska-Popłonyk, Krzysztof Zeman, Jacek Roliński, Teresa Jackowska, Sylwia Kołtan

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 18-35

DOI: 10.26625/10260

STRESZCZENIE

Asplenia i hiposplenizm, zarówno wrodzone, jak i nabyte, istotnie zwiększają ryzyko cięż­kich, potencjalnie śmiertelnych zakażeń, zwłaszcza wywoływanych przez bakterie otocz­kowe. Wrodzona asplenia może występować jako wada izolowana lub element zespołów genetycznych, natomiast hiposplenizm rozwija się najczęściej wtórnie do chorób hematologicznych, autoimmunologicznych, zapalnych lub po splenektomii. Upośledzenie funk­cji śledziony prowadzi do zaburzeń odporności humoralnej i fagocytarnej oraz zwiększa ryzyko piorunującego zakażenia po splenektomii (overwhelming post-splenectomy infection - OPSI).

Profilaktyka zakażeń opiera się na szczepieniach ochronnych, profilaktyce antybiotykowej i edukacji pacjentów. Wczesne wdrożenie szczepień oraz właściwie dobrana profilaktyka antybiotykowa znacząco redukują chorobowość i śmiertelność, stanowią zasadniczy ele­ment długoterminowej opieki nad pacjentami z asplenią i hiposplenizmem.

Słowa kluczowe: asplenia, hiposplenizm, profilaktyka, szczepienia, edukacja

ABSTRACT

Asplenia and hyposplenism, whether congenital or acquired, are associated with a mark­edly increased risk of severe and potentially life-threatening infections, particularly those caused by encapsulated bacteria. Congenital asplenia may occur as an isolated develop­mental defect or as part of genetic syndromes, whereas hyposplenism most commonly develops secondary to haematological, autoimmune, or inflammatory diseases, or following splenectomy. Impaired splenic function results in defective humoral and phagocytic immu­nity and predisposes patients to overwhelming post-splenectomy infection (OPSI).

Infection prevention relies on three key pillars: appropriate vaccination, antibiotic prophylaxis, and patient education. Early implementation of recommended immunizations and tailored antibiotic prophylaxis significantly reduce infection-related morbidity and mortality and constitute a cornerstone of long-term care for patients with asplenia and hyposplen­ism.

Key words: asplenia, hyposplenism, prevention, vaccination, education

PRACE POGLĄDOWE

Stomatologiczna opieka nad dziećmi z wrodzonymi wadami serca – aktualne wytyczne profilaktyki infekcyjnego zapalenia wsierdzia i model interdyscyplinarnej opieki

Dental care in children with congenital heart disease: current recommendations for infective endocarditis prevention and an interdisciplinary model of care

Agata Drozd, Michał Kwiatkowski, Martyna Narloch, Aida Kusiak, Joanna Kwiatkowska

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 37-42

DOI: 10.26625/10261

STRESZCZENIE

Wrodzone wady serca (WWS) stanowią najczęstszą grupę wad rozwo­jowych u dzieci i należą do najważniejszych czynników predysponujących do rozwoju in­fekcyjnego zapalenia wsierdzia (IZW). Postęp w diagnostyce, leczeniu kardiochirurgicznym i opiece kardiologicznej znacząco zwiększył przeżywalność pacjentów, co sprawia, że coraz większego znaczenia nabiera długoterminowa profilaktyka powikłań. Utrzymanie prawidło­wego stanu zdrowia jamy ustnej i odpowiednie planowanie leczenia stomatologicznego to istotne elementy kompleksowej opieki nad dziećmi z WWS.

Cel pracy. Przedstawienie aktualnych zaleceń dotyczących profilaktyki infekcyjnego zapa­lenia wsierdzia u dzieci z wrodzonymi wadami serca, omówienie zasad bezpiecznego lecze­nia stomatologicznego, w tym postępowania u pacjentów z wszczepialnymi urządzeniami elektronicznymi serca (CIED), oraz zaprezentowanie modelu organizacyjnego interdyscyplinarnej opieki.

Materiał i metody. Przeprowadzono narracyjny przegląd aktualnych wytycznych Ame­rican Heart Association (AHA, 2021), European Society of Cardiology (ESC, 2023) oraz dostępnego piśmiennictwa dotyczącego profilaktyki IZW, leczenia stomatologicznego dzieci z WWS oraz bezpieczeństwa wykonywania zabiegów z wykorzystaniem urządzeń ultradźwiękowych u pacjentów z CIED.

Aktualne rekomendacje wskazują, że profilaktyka antybiotykowa przed zabiegami stomatologicznymi powinna być ograniczona do pacjentów z grupy najwyższego ryzyka IZW. Zasadnicze znaczenie ma natomiast systematyczna profilaktyka stomatologiczna, sku­teczna kontrola ognisk zakażenia i utrzymanie właściwej higieny jamy ustnej. Zabiegi z wy­korzystaniem skalerów piezoelektrycznych można wykonywać bezpiecznie u większości pacjentów z CIED przy zachowaniu odpowiednich środków ostrożności. Skuteczna opieka nad dzieckiem z WWS wymaga ścisłej współpracy kardiologa dziecięcego, lekarza dentysty i lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.

Profilaktyka infekcyjnego zapalenia wsierdzia u dzieci z WWS opiera się przede wszystkim na utrzymaniu dobrego stanu zdrowia jamy ustnej oraz indywidualnej ocenie ryzyka. Interdyscyplinarny model opieki i przestrzeganie aktualnych wytycznych umożliwiają bezpieczne prowadzenie leczenia stomatologicznego oraz ograniczenie ryzyka powikłań infekcyjnych.

Słowa kluczowe: wrodzone wady serca, infekcyjne zapalenie wsierdzia, profilaktyka antybiotykowa, stomatologia dziecięca, zdrowie jamy ustnej

ABSTRACT

Congenital heart disease (CHD) is the most common congenital anomaly and one of the major predisposing factors for infective endocarditis (IE). Advances in pediatric cardiology and cardiac surgery have substantially improved long-term survival, increasing the importance of long-term prevention of complications. Maintaining good oral health and appropriate dental management are essential components of comprehensive care for children with CHD.

To summarize current recommendations for infective endocarditis prophylaxis in children with congenital heart disease, discuss safe dental management, including pa­tients with cardiovascular implantable electronic devices (CIED), and present an interdisci­plinary model of care.

Material and methods. A narrative review was conducted based on the latest Amer­ican Heart Association (2021) and European Society of Cardiology (2023) guidelines, supplemented by recent literature on infective endocarditis prevention, pediatric dental care, and the safety of dental procedures in patients with CIED.

Current guidelines recommend antibiotic prophylaxis only for patients at the high­est risk of infective endocarditis undergoing selected invasive dental procedures. Greater emphasis is placed on maintaining good oral hygiene, effective control of oral infectious foci, and regular preventive dental care. Piezoelectric ultrasonic scaling is considered safe in most patients with CIED when appropriate precautions are observed. Effective care requires close collaboration between pediatric cardiologists, dentists, and primary care physicians.

Prevention of infective endocarditis in children with CHD should primarily rely on maintaining good oral health and individualized risk assessment. An interdisciplin­ary model of care and adherence to current guidelines enable safe dental treatment while minimizing the risk of infectious complications.

Key words: congenital heart defects, infective endocarditis, antibiotic prophylaxis, pediatric dentistry, oral health

Wpływ stosowania smoczka uspokajającego na zdrowie i rozwój niemowląt – aktualny stan wiedzy i rekomendacje

The impact of pacifier use on infant health and development: current state of knowledge and recommendations

Katarzyna Parcińska, Magdalena Chazan, Dominika Lewandowska, Katarzyna Otrębska

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 43-49

DOI: 10.26625/10262

STRESZCZENIE

Smoczek należy do najczęściej stosowanych akcesoriów w opiece nad niemowlętami i ma­łymi dziećmi. Jego działanie opiera się na fizjologicznym mechanizmie ssania nieodżywcze­go, które odgrywa istotną rolę w regulacji emocjonalnej, uspokajaniu dziecka i wspomaga­niu procesów adaptacyjnych w pierwszych miesiącach życia. Pomimo powszechności jego stosowania wpływ smoczka na zdrowie i rozwój dziecka pozostaje przedmiotem licznych dyskusji w piśmiennictwie naukowym.

Celem niniejszej pracy jest przedstawienie aktualnego stanu wiedzy dotyczącej korzyści oraz możliwych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem smoczka u niemow­ląt i małych dzieci. W pracy dokonano przeglądu badań naukowych dotyczących wpływu używania smoczka na ryzyko zespołu nagłej śmierci łóżeczkowej (SIDS), częstość występo­wania ostrych zapaleń ucha środkowego, rozwój wad zgryzu, przebieg i długość karmienia piersią, rozwój mowy, łagodzenie bólu u niemowląt oraz wspomaganie rozwoju wcześnia­ków.

Analiza dostępnego piśmiennictwa wskazuje, że stosowanie smoczka może przynosić zarówno korzyści, jak i ryzyko zdrowotne. Do najważniejszych zalet zalicza się działanie uspokajające, zmniejszenie ryzyka SIDS, skuteczne łagodzenie bólu podczas procedur medycz­nych i wspomaganie rozwoju funkcji oralno-motorycznych u wcześniaków. Długotrwałe i intensywne używanie smoczka może się wiązać ze zwiększonym ryzykiem nawracających zapaleń ucha środkowego, rozwoju wad zgryzu oraz z potencjalnym wpływem na rozwój mowy.

Podsumowując, wpływ smoczka na zdrowie dziecka jest wieloczynnikowy i zależy przede wszystkim od wieku dziecka, czasu oraz intensywności jego stosowania. Właściwa eduka­cja rodziców oraz indywidualne postępowanie kliniczne pozwalają na bezpieczne i świado­me korzystanie z tego narzędzia w opiece nad dzieckiem.

Słowa kluczowe: smoczki, ssanie nieodżywcze, niemowlęta, wady zgryzu, karmienie piersią

ABSTRACT

Pacifiers are widely used in the care of infants and young children worldwide. Their effect is based on non-nutritive sucking, a physiological mechanism that plays an important role in emotional regulation, soothing, and supporting early developmental adaptation. Despite their widespread use, the impact of pacifiers on infant health and development remains a topic of ongoing debate in scientific literature.

The aim of this paper is to present the current evidence regarding the benefits and poten­tial adverse effects associated with pacifier use in infants and young children. The study reviews scientific literature addressing the relationship between pacifier use and several health outcomes, including the risk of sudden infant death syndrome (SIDS), acute otitis media, malocclusion development, breastfeeding duration and success, speech and lan­guage development, pain relief during medical procedures, and feeding progression in preterm infants.

The analysis indicates that pacifier use may provide several benefits, such as a calming effect, a reduced risk of SIDS, effective pain relief during minor medical procedures, and improved oral-motor development in preterm infants. However, prolonged and frequent pacifier use has been associated with an increased risk of recurrent otitis media, dental malocclusions, and possible effects on language development.

In conclusion, the effects of pacifier use are multifactorial and largely depend on the child’s age as well as the duration and intensity of use. Appropriate parental education and indi­vidualized clinical guidance are essential for safe and informed pacifier use in infant care.

Key words: pacifiers, non-nutritive sucking, infants, dental malocclusions, breastfeeding

Epidemiologia i postępowanie w przypadku ukąszenia przez żmiję zygzakowatą

Epidemiology and algorithm for the management of a Common European Adder bite

Aleksandra Kamińska, Grzegorz Nazar

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 52-56

DOI: 10.26625/10263

STRESZCZENIE

Żmija zygzakowata (Vipera berus) jest jedynym gatunkiem węża jadowitego występującym naturalnie w Polsce i odpowiada za zdecydowaną większość rodzimych przypadków uką­szeń przez węże. Chociaż większość ukąszeń ma przebieg łagodny lub umiarkowany i wią­że się z dobrym rokowaniem, u części pacjentów – zwłaszcza dzieci oraz osób z ciężkimi objawami ogólnoustrojowymi – może dojść do rozwoju ciężkiego zatrucia wymagającego intensywnego leczenia. Jad V. berus stanowi złożoną mieszaninę toksyn enzymatycznych i nieenzymatycznych, w tym fosfolipaz A₂, metaloproteinaz, proteaz serynowych i hialuro­nidaz, które wykazują działanie cytotoksyczne, proteolityczne oraz prozapalne, prowadzące do uszkodzenia tkanek, obrzęku, krwawień i zaburzeń hemostazy. Postępowanie przedszpi­talne obejmuje ograniczenie aktywności fizycznej, unieruchomienie ukąszonej kończyny, unikanie nieskutecznych metod pierwszej pomocy oraz pilny transport chorego do szpitala. Leczenie szpitalne opiera się przede wszystkim na monitorowaniu stanu klinicznego, lecze­niu objawowym i zastosowaniu swoistej antytoksyny u pacjentów z postępującymi obja­wami miejscowymi lub ogólnoustrojowymi. Wczesne rozpoznanie ciężkiego zatrucia oraz wdrożenie właściwego postępowania zgodnego z aktualnymi zaleceniami istotnie wpływają na poprawę rokowania i zmniejszenie ryzyka powikłań.

Słowa kluczowe: Vipera berus, żmija zygzakowata, ukąszenie przez węża, zatrucie jadem, antytoksyna, medycyna ratunkowa, Polska

ABSTRACT

Vipera berus (the common European adder) is the only venomous snake native to Poland and is responsible for nearly all indigenous snakebite envenomations. Although most bites result in mild to moderate local symptoms and have a favorable prognosis, severe systemic complications may occur, particularly in children and susceptible individuals. The venom contains a complex mixture of enzymatic and non-enzymatic toxins, including phospholi­pases A₂, metalloproteinases, serine proteases, and hyaluronidases, which induce cytotoxic, proteolytic, and pro-inflammatory effects leading to tissue damage, edema, hemorrhage, and coagulation disturbances. Appropriate first aid consists of limiting physical activi­ty, immobilizing the affected limb, avoiding harmful interventions such as tourniquets or wound incision, and ensuring prompt transport to the hospital for observation and further evaluation. Hospital management is primarily supportive and includes clinical monitoring, laboratory assessment, symptomatic treatment, and administration of antivenom in pa­tients with progressive local swelling or systemic manifestations of envenomation. Early recognition of severe envenomation and timely initiation of appropriate therapy are essen­tial for optimizing clinical outcomes.

Key words: Vipera berus, snakebite, envenomation, venom, antivenom, emergency medicine, Poland

HLH-2024 – aktualne kryteria diagnostyczne limfohistiocytozy hemofagocytarnej

HLH-2024 – current diagnostic criteria for hemophagocytic lymphohistiocytosis

Magdalena Wołowiec, Iwona Malinowska, Paweł Łaguna

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 57-62

DOI: 10.26625/10264

STRESZCZENIE

Zarówno pierwotna, jak i wtórna postać limfohistiocytozy hemofagocytarnej (HLH) jest chorobą o dynamicznym przebiegu i poważnym rokowaniu. Szybkie ustalenie właściwego rozpoznania i włączenie leczenia ma zasadnicze znaczenie dla przeżycia chorego. Proponowane nowe kryteria diagnostyczne choroby znajdują głębokie uzasadnienie w praktyce klinicznej, a sugerowana strategia diagnostyki funkcjonalnej i genetycznej stanowi pomocne narzędzie diagnostyczne u pacjentów z podejrzeniem HLH.

Słowa kluczowe: HLH, kryteria diagnostyczne, diagnostyka genetyczna, badania funkcjonalne limfocytów, cytotoksyczność

ABSTRACT

Both primary and secondary forms of hemophagocytic lymphohistiocytosis (HLH) are a dis­ease with a dynamic course and a serious prognosis. Rapid determination of the correct diagnosis and initiation of treatment are crucial for the patient’s survival. The proposed new diagnostic criteria for the disease have solid justification in clinical practice, and the suggested strategy of functional and genetic diagnostics serves as a helpful diagnostic tool for patients suspected of HLH.

Key words: HLH, diagnostic criteria, genetic diagnostics, functional lymphocyte assays, cytotoxicity

Hydrolizaty białek ryżu w postępowaniu dietetycznym u dzieci z alergią na białka mleka krowiego

Hydrolyzed rice proteins formulas in the dietary management of children with cow’s milk protein allergy

Julia Tworowska, Mieczysława Czerwionka-Szaflarska

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 64-68

DOI: 10.26625/10265

STRESZCZENIE

Alergia na białka mleka krowiego (ABMK) należy do najczęstszych alergii pokarmowych wieku niemowlęcego. Podstawą leczenia pozostaje dieta eliminacyjna z zastosowaniem odpowiedniego preparatu mlekozastępczego. W ostatnich latach coraz większe zainteresowanie budzą hydrolizaty białek ryżu (HRF), które stanowią alternatywę dla hydrolizatów białek mleka krowiego. HRF są preparatami specjalnego przeznaczenia medycznego, po­zbawionymi białek mleka krowiego i odpowiednio suplementowanymi aminokwasami egzo­gennymi. Dostępne badania kliniczne wskazują, że HRF są dobrze tolerowane przez więk­szość dzieci z IgE-zależną oraz IgE-niezależną ABMK, umożliwiają ustępowanie objawów klinicznych i zapewniają prawidłowe wzrastanie. Aktualne wytyczne ESPGHAN, EAACI i DRACMA uznają HRF za jedną z możliwych opcji postępowania dietetycznego u dzie­ci z ABMK. Szczególne znaczenie praktyczne HRF mogą mieć u dzieci nieakceptujących smaku hydrolizatów mlecznych i w rodzinach preferujących preparaty pochodzenia roślin­nego. Dane dotyczące bezpieczeństwa preparatów ryżowych wskazują, że poziomy nie­organicznego arsenu w dostępnych preparatach mieszczą się w obowiązujących normach bezpieczeństwa. Hydrolizaty białek ryżu stanowią skuteczną i bezpieczną alternatywę dla hydrolizatów białek mleka krowiego u większości dzieci z łagodną i umiarkowaną postacią ABMK. Konieczne pozostaje jednak indywidualizowanie leczenia i dalsze gromadzenie da­nych dotyczących stosowania HRF w cięższych postaciach choroby.

Słowa kluczowe: alergia na białka mleka krowiego, hydrolizat białek ryżu, żywienie niemowląt, dieta eliminacyjna, alergia pokarmowa

ABSTRACT

Cow’s milk protein allergy (CMPA) is one of the most common food allergies in infancy. Dietary elimination combined with the use of an appropriate substitute formula remains the cornerstone of treatment. In recent years, hydrolyzed rice proteins formulas (HRF) have emerged as an alternative to extensively hydrolyzed cow’s milk formulas. HRF are food products for special medical purposes, free of cow’s milk proteins and supplemented with essential amino acids. Available clinical studies indicate that HRF are well tolerated in most children with both IgE-mediated and non-IgE-mediated CMPA, contribute to symptom improvement, and support normal growth. Current guidelines recognize HRF as one of the possible dietary management options in children with CMPA. HRF may be particularly use­ful in children who refuse extensively hydrolyzed milk formulas because of taste or smell, as well as in families preferring plant-based dietary options. Current safety data indicate that inorganic arsenic levels in commercially available HRF remain within accepted safety limits.

Key words: cow’s milk protein allergy, hydrolyzed rice formula, infant nutrition, elimination diet, food allergy

M-CHAT-R/F (Zmodyfikowany kwestionariusz autyzmu w okresie poniemowlęcym) w ramach bilansu 2-latka – praktyczny przewodnik pediatry

M-CHAT-R/F (Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised with Follow-Up) as part of the 2-year-old health check – a practical guide for pediatricians

Patryk Domarecki, Katarzyna Plata-Nazar

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 69-76

DOI: 10.26625/10266

STRESZCZENIE

Wczesne rozpoznanie zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD) decyduje o efektywności in­terwencji terapeutycznych. Pomimo obecności wyraźnych symptomów już około 2. r.ż. średni wiek ustalenia tego rozpoznania wciąż przekracza 3. r.ż. Idealnym miejscem do pro­wadzenia populacyjnych badań przesiewowych jest gabinet lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) podczas rutynowego bilansu 2-latka.

Celem publikacji jest praktyczne przedstawienie procedury przeprowadzania badania z kwestionariuszem M-CHAT-R/F (Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised with Follow-Up) w warunkach polskiego systemu POZ oraz dostarczenie lekarzom pediatrom i lekarzom rodzinnym gotowego algorytmu postępowania przesiewowego.

W artykule szczegółowo opisano dwuetapową procedurę M-CHAT-R/F (kwestionariusz podstawowy i wywiad uzupełniający), zasady interpretacji wyników opartych na 3-stop­niowej gradacji ryzyka oraz wskazano ścieżki dalszego postępowania diagnostyczno-tera­peutycznego w polskich realiach systemowych. Praca zawiera kompletny, gotowy do po­wielania arkusz diagnostyczny.

Implementacja standaryzowanego przesiewu M-CHAT-R/F do rutynowej praktyki bilan­sowej lekarza POZ stanowi realną odpowiedź na bariery systemowe i lukę diagnostyczną, umożliwiającą znaczne przyspieszenie momentu wdrożenia specjalistycznego wczesnego wspomagania rozwoju dziecka.

Słowa kluczowe: zaburzenia ze spektrum autyzmu, badanie przesiewowe, M-CHAT-R/F, podstawowa opieka zdrowotna, bilans 2-latka

ABSTRACT

Early identification of autism spectrum disorder (ASD) is critical for the effectiveness of therapeutic interventions. Despite the presence of clear symptoms around the age of 2, the average age at diagnosis still exceeds 3 years. The primary care setting during a routine 2-year-old check-up represents an ideal opportunity for population-based screening.

The aim of this publication is to provide a practical description of the implementation of the M-CHAT-R/F (Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised with Follow-Up) screen­ing tool in Polish primary care settings, and to equip pediatricians and family physicians with a ready-to-use screening algorithm.

This paper outlines the two-stage M-CHAT-R/F procedure (the primary questionnaire and the follow-up interview), risk-scoring interpretation based on a three-tier risk stratification, and delineates referral pathways within the Polish healthcare system. The work includes a comprehensive, ready-to-reproduce diagnostic checklist.

Implementing standardized M-CHAT-R/F screening into routine well-child visits in primary care addresses systemic barriers and the diagnostic gap, significantly accelerating the initiation of specialized early developmental intervention.

Key words: autism spectrum disorder, autism screening, M-CHAT-R/F, primary healthcare

PRACE ORYGINALNE

Czy moje dziecko może trenować na siłowni? Analiza systematycznych przeglądów piśmiennictwa i metaanaliz dotyczących uczestnictwa populacji pediatrycznej w treningu siłowym – część I

Can my child exercise in a gym setting? An analysis of systematic reviews and meta-analyses concerning strength/resistance training in pediatric population – part I

Edyta Tekień, Robert Makuch, Tomasz Piotrowski, Izabela Janiec, Krystyna Grela, Maciej Kołodziej, Wojciech Feleszko, Jakub S. Gąsior

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 77-93

DOI: 10.26625/10267

STRESZCZENIE

W populacji dzieci i młodzieży obserwuje się postępujący spadek siły mięśniowej oraz sprawności krążeniowo-oddechowej. Aktualnie podkreśla się znaczenie budowania rezerwy siły mięśniowej już w dzieciństwie, co warunkuje utrzymanie spraw­ności fizycznej na późniejszych etapach życia. Wczesne wprowadzenie treningu siłowego (TS) może przeciwdziałać ograniczeniom funkcjonalnym i sprzyjać kształtowaniu nawyków prozdrowotnych.

Cel pracy. Celem niniejszej pracy jest ocena skuteczności, bezpieczeństwa oraz zasad dawkowania TS u zdrowych dzieci i młodzieży na podstawie analizy systematycznych przeglą­dów piśmiennictwa z metaanalizą.

Materiał i metody. Przeprowadzono przegląd metaanaliz (umbrella review) zgodnie z wytycznymi Preferred reporting items for overviews of reviews. Przeszukano bazy PubMed oraz Cochrane, stosując kryteria PICO (P – population, pacjent; I – intervention, interwencja; C – comparison/control intervention, grupa kontrolna/porównanie; O – outcome, wynik). Do analizy włączono 15 metaanaliz dotyczących populacji zdrowej opublikowanych w latach 1996-2023. Jakość metodologiczną prac oceniono przy użyciu narzędzia AMSTAR 2.

Analiza wyników włączonych badań sugeruje, że TS może być skuteczną metodą zwiększania siły mięśniowej we wszystkich grupach wiekowych. Wykazano pozytywny wpływ TS na fundamentalne umiejętności ruchowe (sprint, skoki, rzuty), korzystną mody­fikację składu ciała (redukcja tkanki tłuszczowej) i poprawę mineralnej gęstości kości. TS wpływa na wzrost samooceny i poczucia skuteczności oraz poprawę funkcji poznawczych.

TS jest bezpieczną formą aktywności dla populacji pediatrycznej (od około 7.-8. r.ż.), pod warunkiem zapewnienia wykwalifikowanego nadzoru, nienagannej techniki ćwi­czącego i progresywnego dawkowania obciążeń.

Słowa kluczowe: trening siłowy, trening oporowy, młodzież, populacja pediatryczna, siła mięśniowa, aktywność fizyczna, bezpieczeństwo

ABSTRACT

Contemporary pediatric populations exhibit a progressive decline in muscu­lar strength and cardiorespiratory fitness. Concepts such as “strengthspan” emphasize the importance of developing a reserve of muscular strength early in life, which is critical for maintaining functional capacity in later stages of the lifespan. The early implementation of resistance training may counteract functional limitations and facilitate the establishment of sustainable health-promoting behaviors.

The aim of the present study (part I) is to evaluate the effectiveness, safety, and dosing principles of resistance training as an intervention in healthy children and adoles­cents, based on systematic reviews and meta-analyses.

Materials and methods. An umbrella review of meta-analyses was conducted in accordance with Preferred Reporting Items for Overviews of Reviews guidelines. The PubMed and Cochrane databases were systematically searched (up to October 2024) using PICO (P – population, I – intervention, C – comparison/control intervention, O – outcome) criteria. A total of 15 meta-analyses involving healthy pediatric populations, published between 1996 and 2023, were included. The methodological quality of the included studies was assessed using the AMSTAR 2 tool.

The synthesis of evidence confirms that resistance training is an effective method for increasing muscular strength across all pediatric age groups. Positive effects were also observed in fundamental movement skills (e.g., sprinting, jumping, and throwing), favorable modifications in body composition (including reductions in adipose tissue and body mass index in overweight/obese individuals), and improvements in bone mineral density. Addi­tionally, resistance training is associated with psychosocial benefits (including enhanced self-esteem and self-efficacy) as well as improvements in cognitive function.

Resistance training represents a safe form of physical activity for pediatric populations (from approximately 7-8 years of age), provided that qualified supervision, proper technique, and progressive load prescription are ensured.

Key words: strength training, resistance training, adolescents, pediatric population, muscular strength, physical activity, safety

PRACE KAZUISTYCZNE

Zastosowanie czynnika krzepnięcia o przedłużonym działaniu u pacjenta z hemofilią B

Use of extended half-life coagulation factor in a patient with hemophilia B

Hanna Stelmach, Ewa Celi, Paweł Łaguna

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 96-99

DOI: 10.26625/10268

STRESZCZENIE

Hemofilia B jest rzadką, sprzężoną z chromosomem X skazą krwotoczną, wynikającą z niedoboru czynnika krzepnięcia IX (FIX). Ciężkie postacie choroby wymagają regularnego leczenia substytucyjnego. W ostatnich latach istotnym postępem terapeutycznym było wprowadzenie koncentratów FIX o przedłużonym czasie półtrwania (EHL), umożliwiających skuteczniejszą i wygodniejszą profilaktykę krwawień. W niniejszej pracy przedstawiono opis przypadku klinicznego i doświadczenie związane z zastosowaniem koncentratu FIX o przedłużonym działaniu.

Słowa kluczowe: hemofilia B, koncentrat czynnika krzepnięcia IX o przedłużonym działaniu, albutrepenonakog alfa

ABSTRACT

Hemophilia B is a rare X-linked bleeding disorder caused by a deficiency of coagulation factor IX (FIX). Severe forms of the disease require regular replacement therapy. In recent years, a significant therapeutic advance has been the introduction of extended half-life (EHL) FIX concentrates, which allow for more effective and convenient bleeding prophy­laxis. This publication presents a clinical case report and the authors’ experience with the use of an extended half-life FIX concentrate.

Key words: hemophilia B, extended half-life FIX concentrate, albutrepenonacog alfa

Reakcja alergiczna na domięśniowe podanie analogu GnRH u dziewczynki leczonej z powodu centralnego przedwczesnego pokwitania – opis przypadku

An allergic reaction to a subcutaneous administration of a GnRH analogue in a girl treated for a central precocious puberty: a case study

Aleksandra Kamińska, Anna Alska, Małgorzata Myśliwiec

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 100-106

DOI: 10.26625/10269

STRESZCZENIE

Przedwczesne dojrzewanie płciowe (PDP) stanowi istotny problem kliniczny ze względu na konsekwencje somatyczne i psychospołeczne oraz konieczność różnicowania przyczyn ośrodkowych i obwodowych. Przedstawiono przypadek dziewczynki z ośrodkowym przedwczesnym dojrzewaniem płciowym leczonej tryptoreliną, u której wystąpiła reakcja nad­wrażliwości prowadząca do przedwczesnego zakończenia terapii.

Pacjentka urodziła się z ciąży powikłanej cukrzycą ciężarnych, nadciśnieniem tętniczym i zakażeniem układu moczowego matki. W wywiadzie stwierdzono opóźniony rozwój mowy, zaburzenia połykania, globalnie obniżone napięcie mięśniowe, PFO/ASD II oraz potwier­dzoną genetycznie trombofilię. Pozostawała pod opieką wielu poradni specjalistycznych. Objawy dojrzewania płciowego w postaci powiększenia gruczołów piersiowych, pojawienia się owłosienia łonowego, trądziku, przetłuszczania włosów i przyspieszenia wzrastania wy­stąpiły około 7,5. r.ż. W wieku 9 lat i 2 miesięcy została hospitalizowana w Klinice Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii celem diagnostyki w kierunku przedwczesnego dojrzewania płciowego. W badaniu stwierdzono dojrzałość płciową P3/Th3 w skali Tannera, a test sty­mulacji LHRH wykazał odpowiedź pokwitaniową. Badania obrazowe oraz ocena wieku ko­stnego potwierdziły rozpoznanie ośrodkowego przedwczesnego dojrzewania płciowego; pacjentkę zakwalifikowano do leczenia tryptoreliną (Diphereline) według programu leko­wego.

Po roku terapii uzyskano zahamowanie progresji dojrzewania płciowego i spowolnienie dojrzewania kostnego, co potwierdzało skuteczność leczenia. Po około 1,5 roku terapii wystąpiła opóźniona miejscowa reakcja nadwrażliwości po podaniu tryptoreliny, manifestująca się rumieniem, świądem i obrzękiem w miejscu iniekcji. Reakcja powtórzyła się po kolejnej dawce podanej w warunkach szpitalnych, co doprowadziło do rozpoznania nadwrażliwości na lek i zakończenia terapii przed osiągnięciem zakładanego celu wzrostowego. Przypadek ten podkreśla skuteczność analogów GnRH w leczeniu PDP, ale również konieczność mo­nitorowania rzadkich działań niepożądanych mogących ograniczać możliwość kontynuacji leczenia.

Słowa kluczowe: przedwczesne dojrzewanie płciowe, analogi gonadoliberyny (aGnRH), tryptorelina, Diphereline, reakcja alergiczna

ABSTRACT

Central precocious puberty (CPP) may result in adverse auxological and psychosocial out­comes if left untreated. We present the case of a girl with CPP successfully treated with triptorelin who developed a delayed hypersensitivity reaction leading to premature discontinuation of therapy.

The patient was born following a pregnancy complicated by gestational diabetes, maternal hypertension, and urinary tract infection. Her medical history included delayed speech development, swallowing difficulties, generalized hypotonia, PFO/ASD II, and genetically confirmed thrombophilia. Signs of puberty, including breast development, pubic hair growth, acne, oily hair, and accelerated growth velocity, appeared at approximately 7.5 years of age. At 9 years and 2 months, she underwent endocrine evaluation. Physical examination revealed Tanner stage P3/B3 development, and a GnRH stimulation test demonstrated a pubertal response. Bone age assessment and imaging findings supported the diagnosis of CPP, and treatment with triptorelin (Diphereline) was initiated within the national drug programme.

After one year of therapy, clinical and ultrasonographic findings demonstrated effective suppression of pubertal progression, including stabilization of secondary sexual characteristics, reduction in uterine size, and slowing of bone maturation. However, after approxi­mately 18 months of treatment, the patient developed a delayed local hypersensitivity reaction characterized by erythema, pruritus, and swelling at the injection site several hours after administration. The reaction recurred following a subsequent dose administered un­der hospital supervision, confirming triptorelin hypersensitivity. Consequently, treatment was discontinued before the planned therapeutic endpoint had been achieved.

This case demonstrates the efficacy of GnRH analogue therapy in CPP and highlights the importance of recognizing rare hypersensitivity reactions that may necessitate treatment cessation.

Key words: precocious puberty, gonadoliberin analogues (aGnRH), triptorelin, Dipherelin, allergic reaction

MATERIAŁY EDUKACYJNE

Dermatologia dla pediatrów – zagadka kliniczna nr 5

Dermatology for pediatricians — clinical riddle no. 5

Daniel Nette, Martyna Sławińska

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 108-110

DOI: 10.26625/10270

Dermatologia dla pediatrów – zagadka kliniczna nr 6

Dermatology for pediatricians – clinical riddle no. 6

Daniel Nette, Natalia Staranowicz, Martyna Sławińska

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 112-114

DOI: 10.26625/10271

Dziecko poza standardowym modelem rodziny – obowiązki pediatry wobec dziecka krzywdzonego i dziecka w pieczy zastępczej

The paediatrician’s duties towards the abused child and the child in foster care

Wojciech Rożdżeński

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 115-126

DOI: 10.26625/10272

PYTANIA I ODPOWIEDZI

Wybrane pytania z Lekarskiego Egzaminu Końcowego – wiosna 2026

Opracowanie odpowiedzi do pytań z państwowego egzaminu specjalizacyjnego z pediatrii

Magdalena Chazan, Natalia Stalony

Przegl Pediatr 2026; 55 (3): 127-133

DOI: 10.26625/10273